Vì sao Nhật Bản có các công ty lâu đời nhất thế giới?

Đa phần các công ty lâu đời nhất tại Nhật Bản như Sumitomo, Nintendo đều hoạt động theo kiểu gia đình. Hệ thống khách sạn hoạt động lâu đời nhất trên thế giới không phải ở Paris, London hay Rome. Theo Sách kỷ lục Guinness thế giới, nó nằm ở Yamanashi, Nhật Bản: Khách sạn suối nước nóng có tên gọi là Nisiyama Onsen Keiunkan đã tồn tại từ năm 705. Một hệ thống khách sạn lâu đời thứ hai tại Nhật Bản là Hoshi Ryokan, thành lập năm 718. Yếu tố này giải thích một phần vì sao đất nước Nhật Bản là phát triển thịnh vượng đến vậy.

Mới nghe thì thấy việc Nhật có được nhiều doanh nghiệp (DN) rất “xưa” như thế hẳn là chuyện bình thường không có gì làm ta ngạc nhiên, bởi chúng ta đang nói đến một đất nước cổ kính với một nền kinh tế lâu đời. Đa số các DN cổ xưa bậc nhất tại Nhật đều là các công ty gia đình tại địa phương, như các hãng sản xuất rượu sakê và các lữ quán (ryokan) vốn đã ra đời vào thế kỷ 13 để phục vụ các thương gia đi lại làm ăn giữa Tokyo và Kyoto.

Theo tin tức xuất khẩu lao động được biết, khách sạn cao tuổi thứ nhì cũng nằm tại đây. Đó là Hoshi Ryokan, thành lập năm 718. Đây chỉ là hai trong rất nhiều công ty lâu đời nhất thế giới đang có mặt tại Nhật Bản. Sudo Honke là hãng ủ rượu sake có “tuổi đời” cao nhất thế giới, được thành lập năm 1141. Trước khi sáp nhập vào một công ty con năm 2006, công ty gia đình lâu đời nhất thế giới – Kongo Gumi đã hoạt động suốt 14 thế kỷ qua.

Danh sách này còn có nhiều cái tên khác, như Yamanashi Prefecture, chuyên sản xuất đồ bày bàn thờ Phật giáo trong gia đình và quần áo nhà sư, thành lập năm 1024. Ichimojiya Wasuke bắt đầu sản xuất kẹo từ năm 1000. Nakamura Shaji – công ty xây dựng đền Phật giáo và đền thờ Shinto ra đời năm 970. Còn Tanaka Iga sản xuất hàng hóa cho nhà Phật từ năm 885.

cong-ty-nhat-ban

Xưởng rèn của một công ty sản xuất đồ cho Sony, hoạt động từ thời Heian (794-1185). Ảnh: AFP

Slate nhận xét hiển nhiên, không có gì lạ khi một nền kinh tế có bề dày lịch sử như Nhật Bản sở hữu những công ty lâu đời. Rất nhiều trong số này do người bản địa lập nên và thuộc sở hữu gia đình, như các hãng ủ rượu sake hay nhà trọ (orryokan) đều được thành lập từ thế kỷ thứ 8 để phục vụ các thương nhân trên lộ trình từ Tokyo tới Kyoto.

Nối nghiệp gia đình

Thậm chí, trước khi trở thành quốc gia phương Đông, không theo Thiên chúa giáo đầu tiên thực hiện công nghiệp hóa vào những năm 1870, Nhật Bản đã là nền kinh tế nông nghiệp phát triển mạnh. Theo ông Hugh Patrick, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu kinh tế và thương mại Nhật Bản thuộc khoa Kinh doanh ĐH Columbia (Mỹ), trước khi trở thành đất nước châu Á đầu tiên bước vào con đường công nghiệp hóa vào thập niên 1870, Nhật đã từng có một nền kinh tế nông nghiệp rất phát triển song song với một “tầng lớp thị dân đông đảo và giàu có”. Chính thành phần thị dân sung túc này đã tạo nên nguồn khách hàng dồi dào cho các DN nhỏ lẻ của Nhật vào lúc đó.

khach-san-lau-doi-nhat-ban

Khách sạn gần suối nước nóng ra đời từ năm 705.

Tuy nhiên, yếu tố trên mới chỉ giải thích được nguyên nhân chứ chưa thể giúp chúng ta lập luận được vì sao và bằng cách nào mà các DN nói trên đã có thể “trường thọ”. Giải thích về vấn đề này, ông David Weinstein – giáo sư ngành kinh tế Nhật Bản tại Đại học Columbia phát biểu rằng một trong những yếu tố giúp các công ty này trường thọ đó là hoạt động thừa kế gia nghiệp, truyền đời từ thế hệ này sang thế hệ khác. Ở Nhật người ta coi việc cặm cụi làm việc tiếp nối truyền thống gia đình là một vinh dự và tự trọng. Con trưởng là người thừa kế tất cả tài sản của gia tộc, nên các công ty Nhật đều được truyền lại cho một thành viên trong gia đình.

Dù sang thế kỷ 20, chế độ cha truyền con nối cho con trưởng phai nhạt dần, nhưng chủ các công ty vẫn thường chỉ để lại tài sản cho một người thừa kế. Ngoài con ruột, người đứng đầu gia nghiệp có thể nhận nuôi hợp pháp một người phù hợp để điều hành và truyền lại công ty. Những người được nhận nuôi đôi khi kết hôn với con gái của chủ gia tộc.

Con nuôi quản lý tốt hơn con ruột

Vào năm 2011, có hơn 90% trong số 81.000 người đã được nhận làm con nuôi tại Nhật Bản là ở tuổi trưởng thành. Và theo các nghiên cứu mới nhất cho thấy, các công ty được “con nuôi” điều hành sẽ hoạt động tốt hơn sơ với những công ty có người thừa kế “xịn” thừ kế. Bên cạnh đó, các công ty gia đình cũng kinh doanh tốt hơn doanh nghiệp bình thường.

Việc thu nạp thêm nhiều thành viên mới giúp các công ty lâu đời tại Nhật tiếp tục phát triển. Hầu hết những công ty cao tuổi nhất nước này là doanh nghiệp gia đình. GS David Weinstein dẫn ra ví dụ về hai công ty Sumitomo và Mitsui đã tồn tại từ nhiều thế kỷ nay và đã hợp nhất lại thành một DN đa quốc gia có tên là “SMBC”, là ngân hàng lớn thứ hai tại Nhật. Công ty nổi tiếng nhất là Nintendo, ban đầu từ một công ty chuyên cung cấp, sản xuất bộ bài (trò chơi đánh bài) thành lập vào những năm 1800, nay đã chuyển mình thành công và trở thành một hãng sản xuất điện tử mà cụ thể là game – biểu tượng của Nhật Bản, nhưng vẫn giữ tư cách pháp nhân là một công ty gia đình.

Ông Hugh Whittaker tại viện nghiên cứu Nhật Bản Nissan, thuộc Đại học Oxford cho biết những công ty này thể hiện sự cân bằng giữa việc duy trì và cải tiến – phương pháp họ đã lựa chọn suốt nhiều thế kỷ qua. “Tại Nhật, logic của việc kinh doanh là cam kết chứ không phải lựa chọn”, Whittaker cho biết. Nói tóm lại, văn hóa kinh doanh tại Nhật không bị ám ảnh bởi những gì có trong báo cáo tài chính mỗi quý mà là sự kiên trì nỗ lực để trường tồn cùng với tên gọi của mình.

Theo vnexpress.net

Gửi phản hồi

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiện thị công khai. Required fields are marked *